13 lutego 2025 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał wyrok w sprawie C-472/23, który odnosi się do obowiązków informacyjnych banków i konsekwencji ich naruszenia. Orzeczenie to ma kardynalne znaczenie dla kredytobiorców w Polsce, gdyż jasno określa standardy dotyczące podawania rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania (RRSO) oraz warunków zmiany opłat w umowie kredytowej. Co istotne, stanowisko TSUE jest klarowne i sprzyjające konsumentom.
Na orzeczenie natychmiastowo zareagowały banki, w związku z czym w przekazach medialnych pojawiają się błędne informacje. Dla rozwiania wszelkich wątpliwości, poniżej omówienie wraz z cytatami wprost z treści wyroku.
RRSO musi być podawane w sposób przejrzysty
TSUE potwierdził, że RRSO to jeden z najważniejszych wskaźników dla kredytobiorców, który powinien być jasno i precyzyjnie przedstawiony. Banki nie mogą manipulować jego wysokością ani poprzez sztuczne jej obniżanie, ani zawyżanie.
„Z rozważań przedstawionych w pkt 26–30 niniejszego wyroku wynika, że art. 10 ust. 2 lit. g) dyrektywy 2008/48 należy interpretować w ten sposób, iż obowiązek wskazania RRSO w umowie o kredyt w sposób jasny i zwięzły nie ogranicza się do zakazu zaniżania go, ponieważ błędne wskazanie RRSO może również zasadniczo polegać na zawyżeniu jego wartości.” (pkt 31 wyroku)
„Dopuszczenie do tego, aby umowa o kredyt zawierała zawyżone RRSO, mogłoby bowiem pozbawić to wskazanie praktycznej użyteczności dla konsumenta, a tym samym zagrażałoby realizacji celu realizowanego przez obowiązek przewidziany w art. 10 ust. 2 lit. g) dyrektywy 2008/48.” (pkt 32 wyroku)
Oznacza to, że banki muszą podawać rzeczywiste, a nie teoretyczne RRSO, aby konsumenci mieli rzetelne dane do porównywania ofert i podejmowania świadomych decyzji.
Zmiany opłat muszą być jasno określone
Drugim kluczowym elementem wyroku jest obowiązek precyzyjnego określania warunków zmiany opłat i prowizji w umowie kredytowej. Trybunał wskazał, że niejasne przesłanki podnoszenia kosztów są niezgodne z prawem.
„Warunki, na jakich opłaty związane z wykonaniem umowy o kredyt mogą ulec zmianie, powinny być wskazane w tej umowie w sposób jasny i zwięzły, tak aby w szczególności w związku z innymi informacjami warunki te były pozbawione wszelkiej obiektywnej nieścisłości mogącej wprowadzić w błąd przeciętnego konsumenta, właściwie poinformowanego oraz dostatecznie uważnego i rozsądnego co do istnienia zdarzeń mogących spowodować zmianę opłat oraz co do związku między zmianą opłat a tym zdarzeniem.” (pkt 44 wyroku)
„Tymczasem w niniejszej sprawie, jak wynika z informacji przedstawionych przez sąd odsyłający i streszczonych w pkt 14 niniejszego wyroku, wydaje się, że warunki zmiany kosztów wykonania rozpatrywanej umowy zostały określone na podstawie wskaźników, które dla konsumenta są trudne do zweryfikowania zarówno przed zawarciem umowy, jak i w trakcie jej wykonywania. Chodzi tu bowiem w szczególności o zmienne wskaźniki ekonomiczne, w tym wskaźniki kontrolowane przez sam bank, a także wskaźniki opisane losowo, odzwierciedlające ewolucję prawną w szerokim znaczeniu. Ponadto okoliczność, że wzrost opłat rozpatrywanych w postępowaniu głównym był ograniczony ilościowo, maksymalnie do 200 %, i czasowo, maksymalnie do czterech razy w roku, nie później niż sześć miesięcy po wystąpieniu warunku, nie może podważyć tego stwierdzenia.” (pkt 45 wyroku)
W praktyce oznacza to, że ogólnikowe zapisy, np. o podwyżkach opłat w oparciu o „zmianę kosztów operacyjnych banku” czy „zmiany regulacyjne”, nie spełniają standardów unijnych. Kredytobiorca powinien mieć możliwość zweryfikowania, kiedy i na jakiej podstawie opłaty mogą wzrosnąć.
Sankcja kredytu darmowego – skuteczna ochrona konsumentów
TSUE jednoznacznie potwierdził, że polskie przepisy dotyczące sankcji kredytu darmowego są zgodne z prawem unijnym. Jeśli bank naruszy obowiązki informacyjne dotyczące RRSO lub warunków opłat, kredytobiorca może domagać się uznania kredytu za darmowy, co oznacza brak oprocentowania i opłat.
„Z uwagi na powyższe rozważania na pytanie trzecie trzeba odpowiedzieć, że art. 23 dyrektywy 2008/48 w związku z jej motywem 47 należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, które przewiduje – w przypadku naruszenia obowiązku informacyjnego nałożonego na kredytodawcę zgodnie z art. 10 ust. 2 tej dyrektywy – jednolitą sankcję polegającą na pozbawieniu kredytodawcy prawa do odsetek i opłat, niezależnie od indywidualnego stopnia wagi takiego naruszenia, o ile naruszenie to może podważyć możliwość oceny przez konsumenta zakresu jego zobowiązania.” (pkt 58 wyroku)
Taka regulacja jest uzasadniona, ponieważ chroni konsumentów przed nieuczciwymi praktykami i wymusza na bankach rzetelne przedstawianie warunków kredytów.
Co to oznacza dla kredytobiorców?
Wyrok TSUE w sprawie C-472/23 to wyraźne potwierdzenie praw kredytobiorców.
Jeśli masz kredyt i podejrzewasz, że bank:
✔️ nieprawidłowo obliczył RRSO,
✔️ wprowadził niejasne zasady zmiany opłat,
✔️ nie poinformował Cię o wszystkich kosztach kredytu,
możesz domagać się zastosowania sankcji kredytu darmowego.
Chroń swoich praw – sprawdź swoją umowę!
Nasza kancelaria specjalizuje się w analizie umów kredytowych i pomaga klientom w skutecznym dochodzeniu roszczeń. Jeśli chcesz sprawdzić, czy Twoja umowa spełnia standardy określone przez TSUE – skontaktuj się z nami! 🚀